الصَّلاَةُ خَیْرٌ مِنَ النَّوْمِ بهمعنای «نماز عالی از خواب میباشد»، گزارهای میباشد که اهلسنت آن را دو سکو در اذان نماز صبح، بعداز حی علی الفلاح، می گویند. بیشتر فقهای اهلسنت، با استناد به بعضا احادیث، اعلام کردن این پاراگراف در اذان نماز صبح را مستحب دانستهاند. در مقابل، فقیهان امامیه اجماع داراهستند بر اینکه اعلام کردن آن در اذان، روا وجود ندارد و درصورتیکه به قصد تشریع گفته گردد، حرام میباشد. از لحاظ آن ها هیچ عامل فقهی بر مشروعیت و مجوز بیان کردن این گزاره در مسجد قبا مشهد اذان نیست.
در اینکه گزاره «الصلاة نه اینجانب النوم» چه هنگامی و به وسیله چه کسی به اذان افزوده گردیده، نقلهای مختلفی در منابع روایی اهلسنت وارداتی میباشد. در بعضا نقلها آمده میباشد که بلال آن را به اذان صبح خاطر نشان کرد و از سوی نبی(ص) پذیرفته شد. در بعضا دیگر نقل شده که فرستاده(ص) آن را به ابومَحْذوره آموختن داده میباشد. همینطور گفته گردیده که اولتوشه سعد بن عائذ، مؤذن مسجد قبا در بعد از ظهر فرستاده، در زمان خلافت قدمت بن خطاب آن را بدعت گذاشت. سازه به روایتی که صاحب بن انس در الموطأ نقل نموده است، این پاراگراف در عصر خلافت قدمت بن خطاب و به تأیید وی به اذان آدرس مسجد قبا مشهد اضافه شد.
بهبیان کردن الصلاة نه اینجانب النوم در اذان، تثویب نیز گفته می گردد. تثویب در اصطلاح فقها بهاین مفهوم میباشد که زمانی مؤذن با اعلام کردن «حی علی الصلاة؛ بشتابید بهسوی نماز»، عموم را بهسوی نماز فرامیخواند، بعداز تکرار یک فراز دیگر با بیان کردن «الصلاة نه اینجانب النوم»، مجدد به فراخواندن برای نماز رجوع و برگشت مینماید. اما گفته می شود تثویب معنای عامتری داراست و بعضی به اعلام کردن پاراگراف الصلاةَ، رَحِمَکُمُ اللهُ، الصلاةَ، دربین اذان و اقامه و یا این که به اعلام کردن حَیَّ عَلَی الصَّلاةِ و حَیَّ عَلَی الفَلاح دربین اذان و اقامه نماز صبح نیز تثویب رزرو مسجد قبا مشهد گفتهاند.
مضمونشناسی و مقام
الصَّلاَةُ خَیْرٌ مِنَ النَّوْمِ، بهمعنای «نماز خوب از خواب میباشد»، گزارهای میباشد که اهلسنت آن را دو درجه در اذان نماز صبح، بعد از «حیّ علی الفلاح»، می گویند.[۱] بهاعلام کردن این گزاره در اذان نماز صبح، تثویب نیز گفته می گردد.[۲] تثویب بهمعنای دعوت مجدد برای نماز میباشد؛ به این ذکر که هنگامی مؤذن با اعلام کردن «حی علی الصلاة؛ بشتابید بهسوی نماز»، عموم را بهسوی نماز فرا میخواند، بعداز تکرار یک فراز دیگر با بیان کردن «الصلاة نه اینجانب النوم»، مجدد به فراخواندن برای نماز رجوع و برگشت شماره تلفن مسجد قبا مشهد مینماید.[۳]
بعضی اعلام کردن گزاره «الصلاةَ، رَحِمَکُمُ اللهُ، الصلاةَ» در میان اذان و اقامه را که بهنوعی دعوت مجدد برای نماز میباشد، از مصادیق تثویب برشمردهاند.[۴] همینطور گفته میشود که بعضا عالمان حنفی کوفه، بیان کردن دو سکو «حَیَّ عَلَی الصَّلاةِ» و «حَیَّ عَلَی الفَلاح» میان اذان و اقامه نماز صبح را نوعی دیگر از تثویب دانستهاند.[۵]
از این تیتر در کتابهای شرعی درخصوص نماز دعوا گردیده[۶] و به مباحث کلامی میان شیعه و سنی نیز خط مش یافته میباشد.[۷]
بدعتآمیز بودن الصلاة نه اینجانب النوم از طریقه امامیه
فقهای امامیه اجماع داراهستند بر اینکه بیان کردن «الصلاة نه اینجانب النوم» در اذان روا وجود ندارد و بیان کردن آن بهقصد تشریع، بدعت و حرام میباشد.[۸] آنها بر این باورند که هیچ عامل دینی برای ثابت مشروعیت اعلام کردن این گزاره نیست.[۹] اما روایاتی از امامان معصوم در بعضی منابع روایی امامیه نقل گردیده است که از آنها تایید صلاحیت تثویب در اذان برداشت میگردد،[۱۰] ولی این احادیث شاذ خوانده گردیدهاند[۱۱] و با تیمای دیگر از احادیث که تایید صلاحیت تثویب در اذان را بهصراحت رد کردهاند،[۱۲] تعارض دارا هستند؛ لذا فقیهان از آنها اعراض کرده و بر مفاد تقیه حمل کردهاند.[۱۳]
گفته می گردد نزد فقهای امامیه اختلافی دراین وجود ندارد که در حالتی که تثویب یا این که بیان کردن «الصلاة نه اینجانب النوم» به قصد تنبیه و یادآوری وقت نماز یا این که از روی تقیه باشد، روا میباشد؛[۱۴] البته در حالتیکه خیر به قصد تشریع و تنبیه و خیر از روی تقیه گفته خواهد شد، در مجوز یا این که عدم آن اختلافلحاظ وجود داراست.[۱۵] فقیهانی همانند فاضل هندی[۱۶] و نتیجه کاشانی[۱۷] به کراهت قائل گردیدهاند و فقیهانی همانند مالکجواهر[۱۸] و کشف کننده الغطاء[۱۹] آن را حرام دانستهاند.
کشف کنندهالغطاء، تثویب یا این که اعلام کردن «الصلاة نه اینجانب النوم» در اذان را از شالوده، بدعتآمیز و دارنده حرمت ذاتی دانسته و این نظر را دارد چیزی آن را روا نمینماید.[۲۰]
مشروعیت الصلاة نه اینجانب النوم از نگرش اهلسنت
سازه به طریقه دارای اسم و رسم فقهای اهلسنت، بیان کردن «الصلاة نه اینجانب النوم»، بعداز «حی علی الفلاح»، در اذان صبح، مستحب میباشد.[۲۱] ولی گفته میشود محمد بن ادریس شافعی در یک جا به استحباب آن قائل بوده و در جایی دیگر آن را مکروه دانسته میباشد.[۲۲] بعضا از فقهای حنفی بیان کردن آن بعداز اتمام اذان صبح را نیز روا دانستهاند.[۲۳]
سازه به بینش پر اسم و رسم فقهای اهلسنت، تثویب یا این که اعلام کردن «الصلاة نه اینجانب النوم» تنها به اذان صبح تخصیص داراست.[۲۴]
نشان اهلسنت
بیان کردن «الصلاة نه اینجانب النوم» در اذان، در زمان تاریخ، بهنوعی، شعار و نشان اهلسنت دانسته گردیده است؛ بهطوری که در حکومتهایی که حاکمان سنی حکمرانی میکردهاند، فرمان داده می شد تا این پاراگراف در اذان گفته گردد.[۲۵] برای مثال در کتاب سیره حلبی نقل گردیدهاست که در زمانه حکومت آل بویه در بغداد، در اذانها گزاره حی علی نه العمل گفته میشد تا اینکه با روی عمل داخل شدن سلجوقیان، در سال ۴۴۸ق، اعلام کردن این پاراگراف در اذان ممنوع اعلام شوید و فرمان داده شد بهمکان آن گزاره «الصلاة نه اینجانب النوم» در اذان گفته خواهد شد.[۲۶]
الصَّلاَةُ خَیْرٌ مِنَ النَّوْمِ بهمعنای «نماز عالی از خواب میباشد»، گزارهای میباشد که اهلسنت آن را دو سکو در اذان نماز صبح، بعداز حی علی الفلاح، می گویند. بیشتر فقهای اهلسنت، با استناد به بعضا احادیث، اعلام کردن این پاراگراف در اذان نماز صبح را مستحب دانستهاند. در مقابل، فقیهان امامیه اجماع داراهستند بر اینکه اعلام کردن آن در اذان، روا وجود ندارد و درصورتیکه به قصد تشریع گفته گردد، حرام میباشد. از لحاظ آن ها هیچ عامل فقهی بر مشروعیت و مجوز بیان کردن این گزاره در مسجد قبا مشهد اذان نیست.
در اینکه گزاره «الصلاة نه اینجانب النوم» چه هنگامی و به وسیله چه کسی به اذان افزوده گردیده، نقلهای مختلفی در منابع روایی اهلسنت وارداتی میباشد. در بعضا نقلها آمده میباشد که بلال آن را به اذان صبح خاطر نشان کرد و از سوی نبی(ص) پذیرفته شد. در بعضا دیگر نقل شده که فرستاده(ص) آن را به ابومَحْذوره آموختن داده میباشد. همینطور گفته گردیده که اولتوشه سعد بن عائذ، مؤذن مسجد قبا در بعد از ظهر فرستاده، در زمان خلافت قدمت بن خطاب آن را بدعت گذاشت. سازه به روایتی که صاحب بن انس در الموطأ نقل نموده است، این پاراگراف در عصر خلافت قدمت بن خطاب و به تأیید وی به اذان آدرس مسجد قبا مشهد اضافه شد.
بهبیان کردن الصلاة نه اینجانب النوم در اذان، تثویب نیز گفته می گردد. تثویب در اصطلاح فقها بهاین مفهوم میباشد که زمانی مؤذن با اعلام کردن «حی علی الصلاة؛ بشتابید بهسوی نماز»، عموم را بهسوی نماز فرامیخواند، بعداز تکرار یک فراز دیگر با بیان کردن «الصلاة نه اینجانب النوم»، مجدد به فراخواندن برای نماز رجوع و برگشت مینماید. اما گفته می شود تثویب معنای عامتری داراست و بعضی به اعلام کردن پاراگراف الصلاةَ، رَحِمَکُمُ اللهُ، الصلاةَ، دربین اذان و اقامه و یا این که به اعلام کردن حَیَّ عَلَی الصَّلاةِ و حَیَّ عَلَی الفَلاح دربین اذان و اقامه نماز صبح نیز تثویب رزرو مسجد قبا مشهد گفتهاند.
مضمونشناسی و مقام
الصَّلاَةُ خَیْرٌ مِنَ النَّوْمِ، بهمعنای «نماز خوب از خواب میباشد»، گزارهای میباشد که اهلسنت آن را دو درجه در اذان نماز صبح، بعد از «حیّ علی الفلاح»، می گویند.[۱] بهاعلام کردن این گزاره در اذان نماز صبح، تثویب نیز گفته می گردد.[۲] تثویب بهمعنای دعوت مجدد برای نماز میباشد؛ به این ذکر که هنگامی مؤذن با اعلام کردن «حی علی الصلاة؛ بشتابید بهسوی نماز»، عموم را بهسوی نماز فرا میخواند، بعداز تکرار یک فراز دیگر با بیان کردن «الصلاة نه اینجانب النوم»، مجدد به فراخواندن برای نماز رجوع و برگشت شماره تلفن مسجد قبا مشهد مینماید.[۳]
بعضی اعلام کردن گزاره «الصلاةَ، رَحِمَکُمُ اللهُ، الصلاةَ» در میان اذان و اقامه را که بهنوعی دعوت مجدد برای نماز میباشد، از مصادیق تثویب برشمردهاند.[۴] همینطور گفته میشود که بعضا عالمان حنفی کوفه، بیان کردن دو سکو «حَیَّ عَلَی الصَّلاةِ» و «حَیَّ عَلَی الفَلاح» میان اذان و اقامه نماز صبح را نوعی دیگر از تثویب دانستهاند.[۵]
از این تیتر در کتابهای شرعی درخصوص نماز دعوا گردیده[۶] و به مباحث کلامی میان شیعه و سنی نیز خط مش یافته میباشد.[۷]
بدعتآمیز بودن الصلاة نه اینجانب النوم از طریقه امامیه
فقهای امامیه اجماع داراهستند بر اینکه بیان کردن «الصلاة نه اینجانب النوم» در اذان روا وجود ندارد و بیان کردن آن بهقصد تشریع، بدعت و حرام میباشد.[۸] آنها بر این باورند که هیچ عامل دینی برای ثابت مشروعیت اعلام کردن این گزاره نیست.[۹] اما روایاتی از امامان معصوم در بعضی منابع روایی امامیه نقل گردیده است که از آنها تایید صلاحیت تثویب در اذان برداشت میگردد،[۱۰] ولی این احادیث شاذ خوانده گردیدهاند[۱۱] و با تیمای دیگر از احادیث که تایید صلاحیت تثویب در اذان را بهصراحت رد کردهاند،[۱۲] تعارض دارا هستند؛ لذا فقیهان از آنها اعراض کرده و بر مفاد تقیه حمل کردهاند.[۱۳]
گفته می گردد نزد فقهای امامیه اختلافی دراین وجود ندارد که در حالتی که تثویب یا این که بیان کردن «الصلاة نه اینجانب النوم» به قصد تنبیه و یادآوری وقت نماز یا این که از روی تقیه باشد، روا میباشد؛[۱۴] البته در حالتیکه خیر به قصد تشریع و تنبیه و خیر از روی تقیه گفته خواهد شد، در مجوز یا این که عدم آن اختلافلحاظ وجود داراست.[۱۵] فقیهانی همانند فاضل هندی[۱۶] و نتیجه کاشانی[۱۷] به کراهت قائل گردیدهاند و فقیهانی همانند مالکجواهر[۱۸] و کشف کننده الغطاء[۱۹] آن را حرام دانستهاند.
کشف کنندهالغطاء، تثویب یا این که اعلام کردن «الصلاة نه اینجانب النوم» در اذان را از شالوده، بدعتآمیز و دارنده حرمت ذاتی دانسته و این نظر را دارد چیزی آن را روا نمینماید.[۲۰]
مشروعیت الصلاة نه اینجانب النوم از نگرش اهلسنت
سازه به طریقه دارای اسم و رسم فقهای اهلسنت، بیان کردن «الصلاة نه اینجانب النوم»، بعداز «حی علی الفلاح»، در اذان صبح، مستحب میباشد.[۲۱] ولی گفته میشود محمد بن ادریس شافعی در یک جا به استحباب آن قائل بوده و در جایی دیگر آن را مکروه دانسته میباشد.[۲۲] بعضا از فقهای حنفی بیان کردن آن بعداز اتمام اذان صبح را نیز روا دانستهاند.[۲۳]
سازه به بینش پر اسم و رسم فقهای اهلسنت، تثویب یا این که اعلام کردن «الصلاة نه اینجانب النوم» تنها به اذان صبح تخصیص داراست.[۲۴]
نشان اهلسنت
بیان کردن «الصلاة نه اینجانب النوم» در اذان، در زمان تاریخ، بهنوعی، شعار و نشان اهلسنت دانسته گردیده است؛ بهطوری که در حکومتهایی که حاکمان سنی حکمرانی میکردهاند، فرمان داده می شد تا این پاراگراف در اذان گفته گردد.[۲۵] برای مثال در کتاب سیره حلبی نقل گردیدهاست که در زمانه حکومت آل بویه در بغداد، در اذانها گزاره حی علی نه العمل گفته میشد تا اینکه با روی عمل داخل شدن سلجوقیان، در سال ۴۴۸ق، اعلام کردن این پاراگراف در اذان ممنوع اعلام شوید و فرمان داده شد بهمکان آن گزاره «الصلاة نه اینجانب النوم» در اذان گفته خواهد شد.[۲۶]
سوالات مهم قبل از رزرو مسجد قبا مشهد؛ راهنمای کامل برای انتخاب و هماهنگی مراسم